Biobouwmaterialen zijn grondstoffen voor de bouw die uit de natuur komen en weer door de natuur worden afgebroken. Denk aan hout, stro, hennep, vlas en schapenwol. Deze materialen zijn al eeuwen in gebruik, maar ze zijn de laatste jaren sterk in opkomst. Dat heeft alles te maken met de wens om minder CO2 uit te stoten en minder afhankelijk te zijn van fossiele grondstoffen zoals plastic, beton en staal. Steeds meer bouwers, architecten en particulieren kiezen voor natuurlijke alternatieven die goed zijn voor het klimaat en aangenaam wonen bieden.
Wat maakt een bouwmateriaal bio-based
Een bouwmateriaal is bio-based als het gemaakt is van plantaardige of dierlijke grondstoffen die recent gegroeid zijn. Dat is het grote verschil met fossiele materialen zoals aardolie of steenkool. Die zijn miljoenen jaren geleden ontstaan en raken op. Bio-based materialen groeien opnieuw aan, waardoor ze hernieuwbaar zijn. Hennepvezel bijvoorbeeld groeit in één seizoen tot een plant van drie meter hoog. Die vezel kan daarna worden verwerkt tot isolatieplaten, geluiddempende panelen of zelfs dragende bouwblokken. Hout is misschien het bekendste voorbeeld. Als het duurzaam wordt gekapt en er nieuwe bomen voor worden geplant, blijft de hoeveelheid CO2 in balans. Planten nemen namelijk CO2 op tijdens hun groei. Als je dat hout in een gebouw verwerkt, blijft die CO2 voor lange tijd opgeslagen. Dat noemen we koolstofopslag, en het is een van de grootste voordelen van bouwen met deze materialen.
Welke materialen worden het meest gebruikt
Hout staat bovenaan als het gaat om gebruik in de bouw. Massief hout, maar ook samengestelde houtproducten zoals CLT (cross laminated timber) worden gebruikt voor vloeren, wanden en zelfs meerdere verdiepingen hoge gebouwen. Naast hout wint stro terrein als bouwmateriaal. Strobalen worden al decennialang gebruikt als isolatie of zelfs als dragende wand. Ze zijn goedkoop, goed te verwerken en hebben een uitstekende isolatiewaarde. Hennep en kalk worden vaak samen gebruikt in de zogenoemde hempcrete, een mengsel dat licht is, goed isoleert en vocht reguleert. Vlas en schapenwol worden veel toegepast als isolatiemateriaal in daken en spouwmuren. Mycelium, het wortelnetwerk van schimmels, is een nieuwer materiaal dat steeds vaker opduikt in experimenten met duurzame bouw. Het kan worden gekweekt in elke gewenste vorm en is volledig biologisch afbreekbaar. Al deze materialen hebben gemeen dat ze weinig energie kosten om te produceren en nauwelijks schadelijke stoffen bevatten.
Voordelen en aandachtspunten bij duurzaam bouwen
Bouwen met natuurlijke materialen heeft duidelijke voordelen. De productie ervan stoot veel minder CO2 uit dan de productie van beton of staal. Veel van deze materialen zorgen ook voor een aangenamer binnenklimaat, omdat ze vocht opnemen en weer afgeven. Dat helpt schimmelvorming voorkomen en zorgt voor een stabielere temperatuur in huis. Toch zijn er ook aandachtspunten. Niet elk bio-based materiaal is geschikt voor elke toepassing. Stro heeft bijvoorbeeld extra bescherming nodig tegen vocht en ongedierte als het niet goed wordt ingepakt. Hout kan krimpen of werken bij wisselende temperaturen. Daarnaast is het aanbod van gecertificeerde leveranciers nog beperkt in sommige regio’s. De kennis om deze materialen goed te verwerken is ook niet overal aanwezig. Dat betekent dat een goede voorbereiding en samenwerking met ervaren vakmensen belangrijk is. De prijs van bio-based materialen ligt soms hoger dan die van conventionele materialen, al wordt dat verschil kleiner nu de vraag groeit en de productie op grotere schaal plaatsvindt.
De rol van biobouwmaterialen in de toekomst van de bouw
De bouwsector is verantwoordelijk voor een groot deel van de wereldwijde CO2-uitstoot. Gebouwen verbruiken energie en de productie van traditionele bouwmaterialen legt een zware last op het milieu. Overheden in Nederland en België stellen steeds strengere eisen aan de milieuprestaties van nieuwe gebouwen. Daarin spelen hernieuwbare bouwgrondstoffen een steeds grotere rol. Er zijn al wijken en scholen gebouwd die volledig zijn opgetrokken uit bio-based materialen. In Nederland werkt de overheid aan regelgeving die het gebruik van deze materialen stimuleert, onder meer via de milieuprestatie gebouwen, een score die aangeeft hoe groot de milieubelasting van een gebouw is. Hoe meer je bouwt met hernieuwbare grondstoffen, hoe beter die score. Dat geeft bouwers een extra reden om voor groene alternatieven te kiezen. De verwachting is dat de markt voor deze materialen de komende jaren flink groeit, en dat ze een vast onderdeel worden van hoe we in de toekomst bouwen en renoveren.
Veelgestelde vragen
Zijn bio-based bouwmaterialen ook brandveilig?
Bio-based materialen zoals hout en stro kunnen branden, maar dat wil niet zeggen dat ze onveilig zijn. Strobalen zijn door hun dichte structuur juist minder brandbaar dan veel mensen denken. Hout verkoolt aan de buitenkant, wat de kern beschermt. Met de juiste constructie en behandeling voldoen bio-based gebouwen aan de geldende brandveiligheidseisen.
Kan ik een bestaande woning isoleren met natuurlijke materialen?
Een bestaande woning isoleren met natuurlijke materialen is zeker mogelijk. Vlas, hennep, schapenwol en houtvezel zijn allemaal verkrijgbaar als isolatieplaten of vlokken die ingeblazen kunnen worden. Ze zijn geschikt voor daken, vloeren en spouwmuren. Een bouwadviseur kan helpen bepalen welk materiaal het beste past bij jouw situatie.
Hoe lang gaan bio-based materialen mee?
Hoe lang bio-based materialen meegaan hangt af van het soort materiaal en de manier waarop het is toegepast. Goed behandeld hout gaat tientallen jaren mee, net als isolatie van vlas of hennep. Gebouwen van strobalen die meer dan honderd jaar oud zijn, bestaan nog steeds. De levensduur is vergelijkbaar met die van traditionele materialen, mits het gebouw goed wordt onderhouden en beschermd tegen vocht.
Krijg ik subsidie als ik kies voor bio-based bouwmaterialen?
In Nederland zijn er verschillende subsidies en stimuleringsregelingen die duurzaam bouwen ondersteunen. Sommige gemeenten geven extra punten of vrijstellingen bij bouwprojecten met een lage milieuprestatie. Het is verstandig om bij het aanvragen van een bouwvergunning te informeren welke regelingen er in jouw gemeente of provincie gelden, omdat dat per regio kan verschillen.
