Wil je duurzamer bouwen of verbouwen, dan zijn bio bouwmaterialen een logisch startpunt. Dit zijn materialen die grotendeels bestaan uit grondstoffen uit de natuur, zoals planten, hout of vezels. In dit overzicht van bio bouwmaterialen lees je welke opties er zijn, waar je ze voor gebruikt en waar je op moet letten bij de keuze.
Wat zijn bio bouwmaterialen precies?
Bio bouwmaterialen, ook wel bio-based of biologische bouwmaterialen genoemd, zijn gemaakt van hernieuwbare grondstoffen. Dat betekent: grondstoffen die opnieuw kunnen groeien, zoals hout, stro, hennep, vlas, schapenwol of kurk. Ze onderscheiden zich daarmee van fossiele of synthetische materialen zoals plastic of steenwol op basis van niet-herwinbare grondstoffen.
Een belangrijk voordeel van veel bio-based materialen is dat ze CO2 opslaan. Planten nemen tijdens hun groei koolstofdioxide op. Dat koolstof blijft vastgelegd in het materiaal zolang het in een gebouw zit. Dat maakt bio bouwmaterialen interessant voor wie de milieulast van een bouwproject wil verlagen.
Bio bouwmaterialen overzicht: de meest gebruikte soorten
Er zijn meer bio-based materialen beschikbaar dan veel mensen denken. Hieronder vind je de meest voorkomende soorten, ingedeeld op toepassing.
Hout en houtvezel
Hout is het bekendste bio bouwmateriaal. Het wordt gebruikt als constructiemateriaal, voor gevelbekleding, vloeren en kozijnen. Houtvezelisolatie is een verwerkte vorm van hout en wordt veel toegepast als isolatiemateriaal in gevels, daken en vloeren. Het reguleert vocht goed en heeft een hoog thermisch comfort.
Hennep
Hennep groeit snel en heeft weinig bestrijdingsmiddelen nodig. Hennepvezel wordt gebruikt als isolatiemateriaal, soms in combinatie met kalk. Dat mengsel heet hempcrete of chanvre. Het is licht, dampdoorlatend en verwerkt relatief eenvoudig. Hennep is ook te vinden als los gestort isolatiemateriaal of in plaatvorm.
Stro
Stro is een restproduct van de graanteelt en daarmee een goedkope bio-based grondstof. Strobalen worden al decennia gebruikt als isolatielaag, en soms zelfs als dragende constructie. Stro heeft een goede isolatiewaarde en is bij de juiste verwerking goed bestand tegen vocht en brand.
Vlas en cellulose
Vlasvezels worden verwerkt tot isolatiematten of isolatievlies. Cellulose-isolatie is gemaakt van gerecycled papier, wat het deels bio-based maakt. Beide zijn dampdoorlatend en worden veel gebruikt in woningen waarbij een gezond binnenklimaat belangrijk is.
Schapenwol
Wol is van nature een goede isolator en regelt luchtvochtigheid. Schapenwol wordt geleverd als rol of plaat en is geschikt voor dak-, vloer- en spouwmuurisolatie. Het materiaal neemt vocht op zonder zijn isolerende werking te verliezen.
Kurk
Kurk wordt gewonnen uit de schors van de kurkeik, zonder de boom te kappen. Het is een uitstekend isolatiemateriaal met goede geluidsabsorberende eigenschappen. Kurk is te gebruiken als vloerisolatie, gevelbekleding of wandafwerking.
Kalkpleister
Kalk is een minerale grondstof, maar biologische kalkpleister wordt vaak gecombineerd met bio-based toeslagen. Kalkpleister reguleert vocht actief, beschermt muren tegen schimmel en is dampdoorlatend. Het is daarmee geschikt als afwerking in woningen waar gezond binnenklimaat voorop staat.
Waar gebruik je welk materiaal?
Niet elk bio bouwmateriaal is voor elke toepassing geschikt. Hieronder een praktische richtlijn:
- Dakisolatie: houtvezel, schapenwol, vlas, cellulose
- Spouwmuurisolatie: cellulose (ingeblazen), vlasvezels, schapenwol
- Vloerisolatie: kurk, houtvezel, hennep
- Draagconstructie: hout (massief of CLT, ofwel cross-laminated timber)
- Wandafwerking: kalkpleister, leem
- Gevelbekleding: hout, kurk
Waar moet je op letten bij de keuze?
Bio bouwmaterialen verschillen onderling sterk in eigenschappen. Let bij de keuze op de volgende punten:
- Vochtbestendigheid: sommige materialen zijn gevoeliger voor langdurig vocht dan andere. Goede detaillering en dampdoorlatende opbouw zijn dan belangrijk.
- Brandgedrag: bio-based materialen kunnen brandbaar zijn. Controleer altijd de brandklasse en de vereisten van het Bouwbesluit.
- Certificering: kijk of het materiaal beschikt over een erkend keurmerk of productdeclaratie, zoals een EPD (Environmental Product Declaration).
- Beschikbaarheid: de meeste bio bouwmaterialen zijn in Nederland gewoon verkrijgbaar, al verschilt het aanbod per regio.
- Combinatie met andere materialen: bio-based materialen werken het beste in een bouwsysteem dat volledig op dampdoorlatendheid is afgestemd.
Is bouwen met bio materialen duurder?
De aanschafprijs van bio bouwmaterialen ligt soms iets hoger dan die van gangbare alternatieven. Dat hangt sterk af van het specifieke materiaal en de leverancier. Stro en cellulose zijn over het algemeen betaalbaar. Schapenwol en houtvezel zijn iets prijziger. Kijk naast de aanschafprijs ook naar de levensduur, het onderhoud en de eventuele subsidies voor duurzaam bouwen in jouw gemeente of provincie.
Stichting Agrodome heeft een catalogus samengesteld met commercieel beschikbare bio-based bouwmaterialen. Dat is een handig naslagwerk als je verder wil verdiepen in het aanbod en de specificaties.
Meer weten over bio bouwmaterialen
Biologische en bio-based bouwmaterialen zijn geen nichemarkt meer. Het aanbod groeit en de kennis over toepassing neemt toe. Of je nu een nieuwbouwwoning plant of een bestaand huis wilt verduurzamen, er is vrijwel altijd een bio-based alternatief voor de gangbare keuze. Begin met het bepalen van je toepassing en vergelijk dan de opties op isolatiewaarde, vochtgedrag en beschikbaarheid in jouw regio.
Veelgestelde vragen
Zijn bio bouwmaterialen ook geschikt voor bestaande woningen?
Bio bouwmaterialen zijn prima te gebruiken bij renovatie of verduurzaming van bestaande woningen. Cellulose-isolatie kan bijvoorbeeld worden ingeblazen in spouwmuren, en kalkpleister is goed toe te passen als wandafwerking in oudere panden. Let wel op de samenstelling van de bestaande constructie, zodat damptransport goed verloopt.
Wat is het verschil tussen bio-based en ecologisch bouwen?
Bio-based bouwen verwijst specifiek naar het gebruik van materialen op basis van hernieuwbare, biologische grondstoffen. Ecologisch bouwen is een bredere term die ook zaken omvat als energieverbruik, watergebruik en circulaire principes. Bio-based materialen maken vaak deel uit van een ecologische bouwstrategie, maar ecologisch bouwen gaat verder dan alleen de materiaalkeuze.
Zijn bio bouwmaterialen brandveilig?
De brandveiligheid verschilt per materiaal. Sommige bio-based materialen, zoals stro achter een pleisterlaag, zijn bij de juiste verwerking goed bestand tegen brand. Andere materialen hebben een lagere brandklasse. Controleer altijd de brandclassificering van het specifieke product en toets dit aan de eisen van het Bouwbesluit voor jouw type bouwwerk.
Hoe weet ik of een bio bouwmateriaal van goede kwaliteit is?
Kijk bij de aankoop naar erkende keurmerken of een EPD, een Environmental Product Declaration. Daarin staan de milieuprestaties van een product objectief beschreven. Sommige producten dragen ook het FSC-keurmerk (voor houtproducten) of een nationaal keurmerk voor duurzame bouwmaterialen.
